Geslaagd Toezichtfestival 2026: de MeerWaarde van toezicht

Foto’s van het festival staan onderaan deze pagina

Op 23 juni kwamen welgeteld 672 bezoekers naar het festival in het congrescentrum NBC Nieuwegein. Wat minder dan de 799 aanmeldingen maar de omstandigheden werkten wellicht niet helemaal mee: buiten stond een hittegolf op uitbarsten. Toch was een dag vertoeven in een groot congresgebouw met airconditioning en overal watertappunten dan beslist aangenaam. Zoals een bezoeker al snel zei: ‘Ik ben hier voor het eerst, net binnen en vind het nu al geslaagd.’ 

Plenair

Vorig jaar stonden bij het Toezichtfestival al de jongeren van het netwerk NJR op het podium. Ook dit jaar weer aandacht voor de toekomstige generatie van het toezicht. Dagvoorzitters Alida Oppers en Martijn Ridderbos hadden ieder een collega meegenomen uit de jongerenafdeling van hun organisatie, respectievelijk Onderwijsinspectie en Autoriteit Consument & Markt. Ze vroegen de bezoekers naar het thema van de dag: wat vinden zij de MeerWaarde van hun werk? Al pratend aan tafel vielen er nieuwe termen, zoals ‘wij zijn een gedragstoezichthouder’ ‘oh nou wij meer een preventief toezichthouder’. Daarna werden filmpjes getoond van de vijf genomineerde projecten van de Innovatieprijs. Eenieder mocht zelf bepalen welk project de meeste MeerWaarde had, ofwel een stem uitbrengen op de festivalfavoriet door middel van een gekleurd balletje. 

Deelsessies

Hieronder volgt een korte impressie van een aantal deelsessies. Deze greep uit het totaal (42 sessies) doet natuurlijk geen recht aan de inzet van eenieder die betrokken was bij de sessies, als gespreksleider, voorzitter of in welke rol dan ook.

• Meer effect in toezicht: betrek de ondertoezichtstaande! (ANVS)
  De ANVS gaat van tevoren in gesprek met een ondertoezichtstaande en laat bijvoorbeeld het conceptrapport lezen. De aanwezigen waren het erover eens dat betrokkenheid tijdens het toezichtproces waardevol is, zolang dit geen afbreuk doet aan de onafhankelijke oordeelsvorming. 
• Met toezicht maatschappelijke effecten in de leefomgeving bereiken (Interprovinciaal Overleg)
  Tijdens de presentatie werd ervoor gepleit dat in een regio partijen samen de beleidscyclus doorlopen. Hiervoor is een handreiking beschikbaar. 
• Industrie en omwonenden: overlast in beeld (ILT)
  Er is een groot verschil tussen objectieve criteria, zoals de milieuprijs van uitstoot, en signalen van omwonenden. Samenwerking met omgevingsdiensten en andere inspecties is een succesfactor. 
• De MeerWaarde van Public Affairs voor toezichthouders (AP)
  Public affairs draait om de visie van de organisatie: zowel het uitdragen ervan als het duiden van externe ontwikkelingen. Public affairs helpt het responsief vermogen. 
• Wat is een effectieve toezichtstijl? (AFM & Universiteit Utrecht) 
  Motivatie als sleutel tot succes. Over de effectiviteit van drie soorten brieven: voor meer naleving zorgen coöperatieve (we kunnen je helpen) en afschrikwekkende (dit is de mogelijke sanctie) brieven. Neutrale brieven (dit moet je naleven) hebben minder effect.
• De meerwaarde van een lerende inspectie (IJV)
  De IJV analyseert eigen incidentrapporten om te kijken naar rode lijnen en terugkerende knelpunten. Terugkijken is nuttig want het maakt trends zichtbaar. 
• Meerwaarde van het instrument stillegging bij de Arbeidsinspectie
  Een inspecteur kan werkzaamheden stilleggen wanneer sprake is van gevaar voor personen, met spoed als belangrijk element. Dit hoeft niet alleen te gaan over fysiek gevaar, het kan ook gaan om bijvoorbeeld ingenomen reisdocumenten waardoor werknemers niet meer vrij kunnen bewegen. 
• Meer Waarden in een toezichtdilemma (Ministerie van BZK/Programmadirectie Ambtelijk Vakmanschap)
  Het kan schuren tussen de onafhankelijkheid van de toezichthouder en het ambtelijk vakmanschap. En geopolitieke ontwikkelingen beïnvloeden de mate van vrijheid die een medewerker heeft om in te gaan op vragen. 
• Waar was de toezichthouder? Lessen voor toezichthouders van 4 parlementaire enquêtes (ILT)
  Onder druk worden gezet is geen normaal onderdeel van je baan als toezichthouder. De meeste aanwezigen bleken het belang van de burger mee te nemen in hun toezicht. Ook gaf een vijfde aan onvoldoende ruimte te krijgen om lef te tonen wanneer dat spanning oplevert met de buitenwacht. Twee IG’s stelden dat voor lef leidinggevenden voorbeeldgedrag moeten vertonen. 
• Data-duikboot: op zoek naar verborgen schatten in de organisatie (NVWA)
  Een datascientist puzzelt hoe je alle gegevens uit labresultaten, rapporten en formulieren kunt verzamelen en ontsluiten. 
• YES/BUT: samen het gesprek aangaan over dilemma's (IBTD)
  Het gesprek voeren over dilemma’s draagt bij aan blikverbreding, evenwichtige besluitvorming en vergroot de acceptatie van besluiten. 
• Responsief toezicht: in gesprek over de nieuwste inzichten uit onderzoek (Universiteit Utrecht)
  Als je responsief wil zijn dan heb je speelruimte nodig. Focus op actuele vraagstukken in plaats van op je taak. Toezichthouders reageren anders op boze dan op bezorgde burgers. De reactie heeft impact op gezag en reputatie. Een goede reputatie maakt weinig uit, een slechte daarentegen is erg nadelig. 
• Social media als onmisbaar onderdeel van onze interventiemix (Arbeidsinspectie)
  Met social media hengel je je doelgroep naar de kern van je informatievoorziening. Specifieke doelgroepen kun je goed benaderen via betaalde diensten van LinkedIn. 
• Donderslagen en doorbraken: de emotionele impact van een negatief inspectie-oordeel (Universiteit Utrecht)
  De sessie ging in op de factoren die van invloed zijn op de reactie van een ondertoezichtstaande op een negatief oordeel. 
• Zonder inzicht geen toezicht: twee voorbeelden uit de zorgcriminaliteit (Informatieknooppunt Zorgfraude IKZ)
  De sessie trok veel belangstelling. Aan bod kwamen onder meer witwassen via zorgbedrijven en turboliquidaties. Handhaving is hier helaas nog moeilijk, net als op de terreinen curatele, bewindvoering en mentorschap. 
• Kan het breed én goed? Debat over representatief versus risicogestuurd toezicht (Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw TloKB)
  Alle nuance moest de zaal uit, deelnemers probeerden vol vuur elkaar te overtuigen van de voors en tegens van beide benaderingen. 
• Toezicht in de mix: samen grip op politieke reclame vanuit Europese regels (Commissariaat voor de Media)
  Over de (gedwongen) samenwerking door Europese regels, waarbij de rollen en status van de toezichthouders verschillen.
•  Data Science Carrousel (Bureau Inspectieraad)
  Onder meer over: de Brusseldesk, een tool van de RDI die 30 jaar ervaring van een pensionado gebruikt en relevante info uit Brussel verspreidt in de organisatie. En over een AI-tool die formulieren op de website verbetert. 

Tot slot

In het plenaire middagdeel volgde dan de uitreiking van de Innovatieprijs aan RDI en Onderwijsinspectie. Tevreden constateerden de dagvoorzitters dat de zaal nog altijd goed gevuld was, kennelijk was iedereen benieuwd naar de winnaar(s). 
Ook de 15 standhouders op het Inspiratieplein droegen actief bij aan een geslaagd festival, met bijvoorbeeld publicaties en een dronedemonstratie. Wie even behoefte had aan iets anders dan de inhoudelijke sessies kon op het Inspiratieplein zich ontspannen met spellen zoals stokjes vangen of samen het fotohok in. Na een gezellige borrel was het tijd om de hitte buiten op te zoeken. En zoals de dagvoorzitters al afsloten: zet het Toezichtfestival van volgend jaar alvast in je agenda, op 22 juni 2027. 

Foto's en meer

De beschikbare presentaties van de deelsessies staan op de webpagina van het Toezichtfestival. En wil je het contact met de collega’s van andere inspecties blijven onderhouden? Ga dan naar het Netwerk Publiek Toezicht.
Hieronder een selectie van foto's die zijn gemaakt tijdens het festival door fotograaf Paul Voorham.